Verzorging - Herkennen van een Ziekte




GEZONDHEIDSPROBLEMEN. Voorkomen is beter dan genezen.
Problemen met de gezondheid van vogels die in gevangenschap worden gehouden kunnen veroorzaakt worden door tekortkomingen in: Huisvesting Voeding Verzorging Samenstelling van fokparen Gebruik van medicijnen Hierdoor kunnen conditieverlies en verminderende afweer ontstaan waardoor de vogel vatbaarder wordt voor ziekte of gebreken. Het verwerven en behouden van een gezond vogelbestand loopt als een rode draad door hetgeen in voorafgaande aan de orde is gesteld. Door een goede huisvesting, voeding en verzorging kunnen veel ziektebronnen preventief bestreden worden.
Wanneer men als vogelhouder zich ook toelegt op het fokken van jonge vogels dan is het van groot belang om bij de samenstelling van de koppels ook rekening te houden met de constitutie van de fokparen. Gebruik in de kweek steeds niet al te sterk verwante, gezonde vogels, zonder gebrek, die aangetoond hebben tegen een stootje te kunnen. Door te gaan fokken met sterk verwante vogels, bijvoorbeeld broer x zus, vogels uit een zwak geslacht, of vogels die toevallig in het fokseizoen een redelijke conditie hebben, maar daarvoor steeds met medicijnen opgeknapt moesten worden, wordt het nageslacht in de regel zwakker en kwetsbaarder voor gebreken en ziekten.
Gebruik van medicijnen in de vogelhouderij kan nog meer teleurstellingen voorkomen, maar heeft ook schaduwzijden. Dit geldt vooral wanneer medicijnen preventief worden toegediend. Vogels met een matige constitutie, die dus eigenlijk ongeschikt zijn voor het fokprogramma, worden met kunst en vliegwerk op de been gehouden en zorgen misschien ook nog voor nageslacht. Vogels worden weliswaar langer in leven gehouden, maar de vraag is of met een dergelijk gedrag de vogelhouderij wel een goede dienst bewezen wordt. Kortom, gebruik medicijnen waarvoor ze bedoeld zijn: genezing van in principe sterke en gezonde, maar tijdelijk zieke, vogels.


Herkennen van zieke vogels. Hiervoor werd, om aan te geven welke vogels wel en welke beslist niet gekocht moeten worden, een aantal uiterlijk waarneembare kenmerken gegeven van een vogel die iets mankeert. Vogels die niet helemaal in orde zijn: Hebben toegeknepen oogjes. Zitten met opgezette veren en vaak met de kop in de veren. Ademen hoorbaar en/of met geopende snavel. Zitten op de grond en niet op stok. Slapen op twee poten Kunnen voortdurend rond de voerbak hangen, maar nauwelijks voedsel tot zich nemen. Een zieke vogel eet minder dan normaal en heeft moeite zijn lichaamstemperatuur op peil te houden. Om de eigen warmte beter vast te houden en zich te isoleren tegen de koudere omgeving zet de vogel de veren op. Vaak steekt de vogel de kop ook nog tussen de veren. Dit zogenaamde ‘bol zitten’ geeft aan dat er met de vogel serieus iets aan de hand is. Gezonde vogels slapen meestal op één poot. Vogels die bol zitten slapen ook veel overdag en doen dat gegarandeerd op twee poten. Gezonde vogels zoeken een stok om op te slapen. Een zieke vogel zal dit tot het eind toe ook proberen. Slaap de vogel op de grond dan is de gezondheidssituatie uitermate precair geworden. Constateert men dit algemene kenmerk van een zieke vogel dan is actie geboden.


Wat te doen met een zieke vogel. Probeer in eerste instantie een zieke vogel te isoleren in een aparte kooi. Vervolgens kunnen we proberen de bron van de ziekte te achterhalen door de vogel en de ontlasting goed te bekijken.
De vogel heeft een ademhalingsprobleem wanneer de vogel ademt met geopende snavel, de ademhaling leidt tot duidelijk zichtbare beweging van het lichaam en wanneer de ademhaling goed hoorbaar is als je de vogel tegen het oor houdt. Niet altijd wordt een ademhalingsprobleem veroorzaakt door een ziekte aan de longen of de luchtwegen!
De vogel heeft een darmprobleem wanneer de veren rond de cloaca vies zijn. Dit wordt veroorzaakt door te dunne ontlasting. Als de vogels apart gezet wordt kan men, bij een zaadeter, constateren dat op de bodem de ontlasting niet bestaat uit compacte hoopjes. Blaast men de veren weg van het onderlichaam dan zal een rode, vaak opgezette, buik zichtbaar worden met soms de darmen zichtbaar als dikke rode lussen. Vaak zal er sprake zijn van een bacteriële infectie. Met een antibioticum kan dan de ziekte bestreden worden.
Kanaries, bijvoorbeeld, kunnen een parasiet bezitten die de darmwand vernietigt waardoor een normale voedselopname niet meer mogelijk wordt. Ook deze vogels krijgen een rode, gezwollen buik, met tevens ook een snel scherper wordend borstbeen. Deze ziekte, coccidiose, is niet met een antibioticum te bestrijden, maar wel met een ander geneesmiddel. Een goede diagnose is noodzakelijk om het juiste medicijn te verstrekken.
Blaast men de buikveren weg dan vertonen sommige zieke vogels een abnormaal grote lever. Bij gezonde vogels komt de lever niet of nauwelijks achter het middenrif te voorschijn. Wanneer er wel een grote donkerrode vlekte zien is duidt dat op een sterk vergrote lever. Sommige vogelziekten gaan met een degelijk verschijnsel gepaard.

De ervaring leert dat de meeste dierenartsen meer gespecialiseerd zijn in de behandeling van honden en katten dan in die van vogels. Het is vaak erg moeilijk, ook voor een dierenarts, om bij een zieke vogel de juiste diagnose te stellen. Mestonderzoek is hierbij vaak onontbeerlijk. Gaat men met een zieke vogel naar de dierenarts, dan is het raadzaam om ook wat verse mest mee te nemen.
De praktijk is dat ervaren vogelhouders in eerste instantie vaak zelf een diagnose stellen en de medicatie toedienen. Wanneer dit niet tot daadwerkelijk verbetering leidt zal men via contacten die men inmiddels heeft opgebouwd een in vogelziekte gespecialiseerde dierenarts benaderen. Gaat het om een enkele vogel en komt die te overlijden dan wordt dit vaak geaccepteerd als een vervelend incident. Er ontstaat uiteraard echt paniek wanneer de ziekte epidemische vormen begint aan te nemen. In dat geval is het zeker raadzaam een in vogelziekten gespecialiseerde dierenarts te benaderen.
Het gaat in dit verband te ver om alle mogelijke ziekten en medicaties te bespreken. Er bestaat voldoende, goede, literatuur op dit gebied. Zoals:
    Vervest, H. en W. Arets, Gezondheid en ziekten bij Europese Cultuurvogels en verwante zaadetende vogels. Uitgave: Speciaalclub Europese Cultuurvogels van de NBvV. Holsheimer, J.P., Ziekten van kooi- en volièrevogels. Uitgave: Thieme - Zutphen.